|
| |
Kaliteli Zaman
Çocuklar hangi yaşta olurlarsa olsunlar, okul ve sosyal etkinlikler ne kadar
zamanlarını alırsa alsın, gelişimleri için en zengin deneyimleri
anne-babalarıyla birlikte oldukları zamanlarda edinirler. Kaliteli zaman
uygulamasının farklı uygulamaları ya da tanımları olsa da temel prensip çocukla
ebeveynin birebir zaman geçirebilmesidir. Bu başbaşa geçirilen zamanda neler
yapılacağı ise kişisel tercihlere, zamana ve çevresel koşullara göre
değişebilir.
Çocukluk dönemi öğrenmenin en hızlı ve yoğun olduğu dönemdir. Çocuklar için her
yeni gün, yeni bir deneyim demektir aslında. Bu nedenle evde, arabada, tatilde,
hayat devam ettiği sürece öğrenmede devam eder. Anne-babalar çocukları ile
günlük hayatta yaptıkları her türlü etkinliği hem keyifli öğrenme deneyimlerine
hem de birlikte kaliteli zaman geçirme fırsatına dönüştürebilirler.
Kaliteli ve keyifli zaman geçirmek için her zaman özel bir zaman dilimi
belirmeye gerek olmayabilir. Çocuğunuzla birlikte mutfakta yemek hazırlamak,
market alışverişi yapmak, çekmeceleri düzenlemek vb. etkinlikler hem öğrenme hem
de eğlenme fırsatı olabilir. Günlük işlerin yanı sıra ailece planladığınız oyun
akşamları çocuğunuzun sosyal, duygusal ve bilişsel becerilerinin gelişimini
desteklediği gibi, aynı zamanda aile içi iletişimi de güçlendirecektir.
Evde Yapılabilecek Etkinlikler
Çocuğun günlük hayat ile ilgili etkinliklerde anne-baba ile
paylaşımda bulunması uzun bir okul gününde öğrendiklerinden daha etkili ve
verimli olabilir.
Yemek pişirmek:
Yemek
hazırlığı hem çocuğunuzla keyifli zaman geçirdiğiniz hem de yeni bilgi ve
becerilerin öğrenildiği bir etkinliğe dönüşebilir. Yemek pişirirken önce hangi
yemeğin yapılacağına karar vermek, sonra gereken malzemeleri listelemek ve
gerekli miktarları ayarlamak daha sonra ise tarife göre yemeği hazırlamak için
planlama organizasyon becerilerine ihtiyaç vardır. Bunun yanı sıra yemek yapmak
için kullanılacak malzemelerin miktarlarını ayarlamak okulda öğrenilen ölçü
birimlerini tekrarlamak ve pekiştirmek için de güzel bir fırsattır.
Kazandırdığı beceriler: Planlama, olayları sıralama (önce-sonra kavramı),
ölçülerin kullanımı, ince motor becerileri (basit şeyleri doğramak, karıştırmak,
hamura şekil vermek).
Alışveriş oyunu:
Evde
çocuğunuzla birlikte marketlerin alışveriş kataloglarını kullanarak alışveriş
oyunu oynamak para kavramının öğrenilmesinde yardımcı olur. Gerçek paraları
oyuna katıp listeden alınacakları seçip “bakalım bunlar ne kadar tuttu ve
paramız yetiyor mu, ya da bunları aldıktan sonra ne kadar para üstü almamız
gerekir” gibi hesaplamaları yapabilirsiniz. Evdeki pratiklerden sonra oyunu
markete gidip gerçek hayata geçirebilirsiniz. Böylece çocuğunuzun hem basit
matematik hesaplamaları yapmasına hem para kavramını öğrenmesine hem de bilinçli
tüketim hakkında bilgi sahibi olmasına yardımcı olabilirsiniz.
Kazandırdığı beceriler: Zihinden işlem yapma, para kavramı (5 lira içinde kaç
tane 1 lira var gibi).
Birlikte Çalışmak:
Ailece yapılacak işlerin bir listesini çıkarıp, o günün projesini seçin;
“dolapların düzenlenmesi, eski eşyaların ayrılması” gibi. İşin nasıl
yapılacağını birlikte adım adım planlayın. İhtiyaç duyulan malzemeler (temizlik
için deterjan, bez, eski eşyaları koymak için kutu vb), herkesin yapacağı işi
belirleyin (anne rafları silecek, hep birlikte eskiler ile yaniler ayrılacak,
baba kalacak eşyaları yerleştirecek, çocuklar eskileri kutulara kayacak). İşleri
planlamak ve sorumluluğu paylaşmak çocuğun bu becerileri günlük hayatında
kullanmasına yardımcı olacaktır.
Kazandırdığı Beceriler: Sorumluluk almak, planlama-organizasyon (bir işi
basamaklara ayırma), yardımlaşma.
Akşam yemeği sohbetleri:
Özellikle yoğun günlük hayat temposunda akşam yemekleri tüm ailenin bir arada
olduğu nadir zamanlardan biridir. Akşam yemeklerini sohbet etmek, günün
olaylarını paylaşmak için bir fırsat olarak değerlendirebilirsiniz. O gün işte
yaptıklarınızı, sizi mutlu eden ya da kızdıran olayları anlatarak çocuğunuza ilk
önce model olabilirsiniz. Bu sayede çocuklar hem başlarından geçen bir olayı
sıralı olarak anlatabilme hem de duygularını ifade edebilme becerilerini
geliştirme imkanı bulurlar. Bazen olayları hatırlamak ya da anlatmak çocuklar
için zor olabilir. Böyle durumlarda “Herkes sırayla bugün en çok hoşuna giden
(günün mutlu olayı, günün üzgün olayı ya da günün kızgın olayı gibi tanımlamalar
da yapabilirsiniz) olayı anlatsın” diyerek ilk sözü siz alıp sırayla devam
etmelerini isteyebilirsiniz. Bunu aile yemeklerinin bir parçası haline
getirebilirsiniz.
Kazandırdığı Beceriler: Sözel ifade, neden- sonuç ilişkisi kurma (olaylaro
sıralı anlatmak), duygu ifadesi.
Ailece Oynanabilecek
Oyunlar
Oyun çocuklar için hayatın kendisidir aslında. Yetişkinler için
sadece eğlence gibi görünse de oyun ve oyuncaklar çocuğun bilişsel, duygusal,
sosyal gelişimi için anahtar rol oynar. Çünkü çocuklar oyunlar sayesinde hayatı
keşfeder, becerilerini geliştirir ve daha da önemlisi duygularla baş etmeyi
öğrenirler. Tüm ailenin katıldığı oyunlar ise aile içi iletişimi ve ilişkileri
güçlendirirken aynı zamanda çocuk için zengin deneyimler sunar.
Çizelim Anlatalım:
Oyuncakçılarda “Çiziktirme-Pictionary” adı ile bulabileceğiniz bir oyunu evde
kendinizde yapabilirsiniz. Bu oyun için kalem ve bol miktarda kağıda ihtiyaç
var. Kağıt yerine ayaklı beyaz tahtaları da kullanabilirsiniz. Oyuna başlamadan
önce küçük kartlara farklı kelimeler yazın (eşya, hayvan, meslek, taşıt vb).
daha sonra bu kelimeleri konuşmadan çizerek birbirinize anlatmaya çalışın, tabi
belirlenen zaman diliminde . İki grup ayrı grup olarak oynanırsa daha çok
kelimeyi bilen grup oyunun galibi olur. Çocuklarının yaşlarına göre kelimelerin
zorluluğunu ayarlayabilirsiniz.
Kazanılan beceriler: Problem çözme (kelimeyi hangi yoldan en kısa
anlatabileceğini düşünmek), ince- motor becerileri, tatmin etme akıl yürütmek,
zaman kavramı (sınırlı bir zamanda gereken işi bitirmek).
Hikaye tamamlama:
Tüm aile bireylenin bir arada olduğu bir zamanda herkesin katılacağı bir hikaye
oluşturun. İlk olarak biri “Ormanda akşam olmak üzereydi, geceyi geçirmek için
güvenli bir yer bulmaları gerekiyordu” gibi cümle ile hikayeyi başlatır sonra
herkes sırayla birkaç cümle ekleyerek hikayeyi oluşturur. Doğru ya da yanlışın
olmadığı bir oyundur. Ama herkes daha önce söylenen cümlelere dikkat ederek ona
göre hikayeyi devam ettirir. Bunu yaparken aileden biri hikaye yazıcı olabilir
ve anlatım bitince tüm aile baştan hikayeyi okuyarak keyifli bir zaman
geçirebilir.
Kazanılan Beceriler: Dinleme (işitsel dikkat), sözel ifade, hayal gücü, parça
bütün ilişkisi (bağımsız tek tek cümleleri bir hikaye haline getirmek)
Evde define avı:
Tüm ailenin evde kaldığı (örneğin yağmurlu) günlerde ev düzenlenecek bir define
avı herkesin ilgisi çekecektir. Evin bir yerine bir define sandığı (içinde
çikolatalar olan bir sepet ya da ailece izleyeceğiniz bir film) saklayın. Daha
sonra çocukların bu define sandığına ulaşmasını sağlayacak ipuçlarını hazırlayıp
evin çeşitli köşelerine yerleştirin. Her ipucu notu bir sonraki ipucuna nasıl
gidileceğini anlatır ve en sonunda ipuçlarını doğru çözen defineye ulaşır.
Kazanılan Beceriler: Problem çözme (ipucundaki bilgileri doğru değerlendirme),
planlama (olayların sırasını takip etmek), işbirliği yapmak.
Çizgi roman:
Çeşitle dergilerden, gazetelerden kesilen karikatür ya da resimleri kullanarak
kendi çizgi romanını yaratmak çocuklar için eğlenceli olabilir. Resimleri sıraya
dizip ve yapıştırarak ve daha sonra da resimlere istedikleri konuşma balonlarını
ekleyerek kendi çizgi romanlarını oluşturabilirler.
Kazanılan Beceriler: Olaylar arası neden sonuç ilişkisi kurmak, el becerileri
(makas- yapıştırıcı kullanmak), duygu ve düşünceleri yazı ile ifade etmek
Görsel Hafıza Oyunu:
Bir tepsiye evde bulunan küçük eşyalardan (toka,bozuk para, tırnak makası, saç
fırçası, cüzdan vb) tane nesneyi toparlayın. Herkesin bunlara dikkatle bakmasını
sağladıktan sonra tepsinin üstünü bir örtü ile kapatın ve herkesin aklında
kalanları kağıda yazmasını isteyin. Listesinde en çok doğru olan oyunun galibi
olacaktır.
Bu oyunu dokun-hisset-tahmin et olarak da oynaya bilirsiniz. Bu kez nesneleri
bir torba ya da kutuya koyun, oyuncular ellerini kutuya sokup dokunarak nesnenin
ne olduğunu tahmin etmeye çalışsınlar.
Kazanılan Beceriler: Görsel hafıza ve dikkat, dokunma duyusunu kullanarak akıl
yürütme
Ava Çıkalım:
Bu oyunda aile üyelerinden biri ev bulabilecek bir ya da birkaç nesne ister,
diğer oyuncular ev içinde ava çıkarak istenilenleri bulmaya çalışır, en çabuk ve
istenileni tam olarak getiren puan kazanır. Örneğin “banyoda bulunan sarı bir
şey, bir elma bir de tenis topu” avına çıkalım.
Kazanılan Beceriler:Yönerge takip ve uygulama (işitsel dikkat), zamanı iyi
kullanmak.
Kelimeyi Tahmin Et:
Bu oyun için bir sözlüğe ihtiyacınız olacak. Aile üyelerinden biri sözlükten bir
kelime (günlük hayatta çok sık kullanılmayan) seçip, okur. Diğer aile üyeleri bu
kelimenin ne anlama geldiği ile ilgili tahminlerini kağıda yazarlar. Sonra
herkes tahminlerini paylaşır ve kelimenin gerçek anlamı ile bu tahminler
karşılaştırılır.
Kazanılan Beceriler: Akıl yürütme, sözel ifade, kelime bilgisi
Aile Albümü:
Eğer aile
fotoğraflarınız bir albümde düzenli olarak durmuyorsa ya da tekrar
düzenlenilmesi gerekiyorsa bunu ailece yapmak eğlenceli olabilir.
Fotoğraflardaki aile üyeleri hakkında sohbet etmek (kim kimdir?), fotoğrafları
kronolojik sıraya dizmek, ailece eski günleri hatırlamak sizin içinde anlamlı
olacaktır.
Kazanılan Beceriler: Olayları sıraya dizmek, planlama ve organizasyon,
akrabaları tanımak.
Tatil anı defteri:
Çocuklar
ile birlikte gittiğiniz tatiller ile ilgili anılarınızı topladığınız anı
defterleri oluşturabilirsiniz. Çocuğunuzla birlikte tatilde çekilen
fotoğrafları, gittiğiniz yeren aldığınız kartpostalları yapıştırıp, başınıza
gelen ilginç olayların yazı ya da resim ile deftere geçirmesine yardım
edebilirsiniz.
Kazanılan Beceriler: Olaysal hafıza (anıları hatırlamak), el becerileri (kesmek,
yapıştırmak, yazmak ve resim yapmak).
Kutu oyunlar:
Evde sizin yaratacağınız bunlar gibi başka oyunların yanı sıra oyuncakçılardan
alabileceğiniz kutu oyunlar (monopoly, scramble, bil bakalım kim, ipucu – katil
kim, jenga vb) hem ailece keyifli zaman geçirmenizi sağlar hem de çocuğunuzun
farklı becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. Örneğin Monopoly oyunu, para
kavramı, strateji geliştirme, pazarlık yapmak gibi becerileri destekler.
Scramble, kelime bilgisi için etkili bir oyundur. Jenga ise göz-el koordinasyonu
ve dikkat becerilerini destekler. Bil Bakalım Kim-Guess Who? için muhakeme,
dikkat ve tanımlama becerilerine ihtiyaç vardır.
Yolculuk oyunları
Araba ile yapılan uzun yolculuklar sıkıcı olabilir. Bu nedenle arabadaki zamanı
keyifli hale getirmek için birkaç oyun düşünebilirsiniz.
Tatile giderken:
Aile üyelerinden biri şu cümle ile oyunu başlatır; Tatile giderken yanıma kitap
alırım”. Sonraki oyuncu ilk cümleye yen bir şey ekleyerek oyuna devam eder
“Tatile giderken yanıma kitap ve top alırım”. Oyun böylece devam eder, oyunun
amacı söylenilenlerin tamamını akılda tutmaya çalışmaktır. Oyunu daha zor hale
getirmek isterseniz listedeki kelimenin bir önceki kelimenin son harfi ile
başlaması (kitap ve pantolon gibi) ya da tüm nesnelerin alfabetik sırada
bulunması (tatile giderken yanıma ayna, bavul..) kuralını getirebilirsiniz.
Kazanılan Beceriler: İşitsel dikkat – hafıza (söylenileni dikkatle dinleme,
takip etmek ve akılda tutma), akıl yürütme (yeni kelimeler bulabilmek)
Ben kimim:
Aile üyelerinden biri aklından bir kişi, hayvan ya da herhangi bir nesne
tutabilir. Diğerleri sordukları sorular ile kim olduğunu bulmaya çalışırlar.
Örneğin canlı mı?, Uçabilir mi?...
Kazanılan Beceriler: Problem çözme ve muhakeme
KAYNAK :Ece Akın Bakanay
Uzman Psikolojik Danışman
GÜNCE Psikolojik Danışmanlık ve Grup Çalışmaları Merkezi
http://www.oyalamakagidi.com
| |
|
