|
| |
İDEAL ÇOCUK
PSİKOLOJİK EĞİTİM VE AİLE DANIŞMANLIĞI MERKEZİ
ÇOCUK, AİLE VE EVLİLİK TERAPİSTİ
ANIL SARAÇ
Tel : 0 312 467 01 67 - Fax : 0 312 467 01 66
ANNE BABA
TUTUMLARI -1-
Anne ve Babanın Çocuklara Karşı Tutum ve Davranışlarının Önemi
Anne-baba-çocuk ilişkisi, temelde anne ve babanın tutumlarına bağlıdır. Çocuklar
arasında uyum bozukluğuna yol açan birçok vakaya, yeterli ve uygun olmayan
anne-baba çocuk ilişkilerinin neden olduğu saptanmıştır. Anne babanın tutum ve
davranışlarını oluşturan nedenler incelendiğinde tüm tavır alışlarda olduğu
gibi, anne babaların çocuklarına takındıkları tavrın da bir öğrenme ürünü olduğu
görülür.
Anne ve babaların, çocuklarına karşı tavırlarını etkileyen başlıca faktörler
şöyle sıralanabilir:
* Anne ve babanın zihinlerinde nasıl bir çocuk istedikleri konusunda, daha
doğumdan önce hayali bir çocuk kavramı oluşur. Dünyaya gelen çocuk, anne ve
babanın beklentilerine uygun olmadığı takdirde, oluşan kırıklık sonucu, anne ve
babada reddetme tavrı gelişir.
* Toplumun kültürel değerleri, çocuklarını yetiştirme konusunda anne ve
babaların tutumlarını etkiler.
* Üstlendikleri ebeveyn rolünden haz duyan ve görevlerini gereğince yaptıklarına
inanan anne ve babaların, çocuklarına karşı tıkındıkları tavırlar, çocuklarını
nasıl yetiştireceklerini bilemeyen, güvensiz ve kendilerini yetersiz hisseden
anne babaya oranla, daha başarılı ve olumludur.
* Çocuklarının sayı, cinsiyet ve kişilik özelliklerinden memnun olan anne ve
babalar, memnun olmayanlara oranla, daha uygun tavırlara sahiptirler.
Bütün bunların dışında, anne ve babanın kendi çocukluk yıllarındaki deneyimleri,
şimdiki tutumlarında etkili olabilir. Çocukluk yıllarında kendi anne babasıyla
sağılıklı bir etkileşim kuramayan, yeterli sevgi göremeyen bir baba ya da genç
kızlık yıllarında aşırı baskı altında büyümüş bir annenin tutumları, bu kötü
deneyimler nedeniyle olumsuz olabilir.
Aile içinde eşler arasındaki ilişki, çocuklara karşı takınılan tavrı etkileyen
bir başka faktördür. Örneğin, eşiyle anlaşamayan, mutsuz bin anne, tüm sevgisini
çocuğuna vererek onunla aşırı derecede bütünleşebildiği gibi, tam tersine,
saldırgan bir tutuma da bürünebilir. Anne ve babanın geçmişteki deneyimleri,
onların çocukları hakkında bazı projeler geliştirmelerinde de etkili olabilir.
ANNE BABA
TUTUMLARI -2-
Çocukluk yıllarını zor koşullar altında geçiren bir baba ya da anne, parasal
olanaklara sahip olur olmaz, çocuğuna en iyi ortamı hazırlamak ister. Bunun için
de çocuğun ilgi ve yeteneklerini dikkate almadan, bale, folklor, yabancı dil
gibi konularda dersler aldırır, koleje girmek üzere onu hazırlar. Bütün bunları
yaparken, anne ve babaların en büyük hataları, çocuklarını tanımadan, ilgi ve
yeteneklerini saptamadan, onları kendi arzu ve tutkuları doğrultusunda
yönlendirmelerinden kaynaklanmaktadır.
Büyüme aşamalarında başarılı olan çocuklar, iyi aile ilişkileri içinde yetişmiş
bireylerdir. Aile içinde gerçekleşen başarılı ilişkiler, mutlu, arkadaşça,
bunalımdan uzak ve yapıcı bireylerin oluşumunu sağlar. Bunun tersine olarak,
uyum bozukluğu gösteren çocuklar, genellikle başarısız bin anne-baba-çocuk
ilişkisinin ürünüdürler. Anne ve babanın sevgi ve ilgisinden yoksun olarak
büyüyen çocuklar, büyük bir sevgi açlığı gösterirler. Bu açlık da birtakım
davranış ve uyum bozukluklarına neden olabilir.
Çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemi olarak tanımlanabilen ergenlik dönemindeki
ergenin, sorunlarını kolaylıkla çözebilmesi ve bu köprü evresini zorluğa
uğramadan aşabilmesi, geçmişteki olumlu aile ilişkilerine bağlıdır. Çocukluk
döneminde anne ve babası tarafından yeterince sevgi, sevecenlik ve güven
duygusuyla yetiştirilen ve başarılı bir disiplinin uygulandığı ortamda büyüyen
çocuk, mutlu bir ergen adayıdır. Daha o dönemde anne ve babasıyla başarılı bir
diyalog kurabilen çocuk; zorlu ergenlik döneminde, aynı arkadaşça ilişkilerini
sürdürerek, kişisel sorunlarını kolaylıkla çözebilir.
Anne baba tutumlarını 10 başlık altında inceleyebiliriz.
1-Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumları
2- Kayıtsız ve Pasif Anne- Baba Tutumları
3- Baskıcı, otoriter, katı ve sıkı anne-baba tutumları
4- Dengesiz, kararsız ve tutarsız anne-baba tutumları
5-Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne-Baba Tutumları
6-Gevşek Anne-Baba Tutumları
7-Amaçsız Hoşgörülü Ana-Baba Tutumları
8- Mükemmeliyetçi, ana-baba tutumları
9- Kabul edici, güven verici, hoşgörülü ve demokratik ana-baba tutumları
ANNE BABA
TUTUMLARI -3-
Şiddetli Ret Edici Anne Baba Tutumları
Reddetme, bir anlamda, çocuğun bedensel ve ruhsal gereksinimlerini karşılamayı
aksatacak kadar çocuğa karşı düşmanca duygular beslenilmesidir. Şiddetli ret
edici ailelerde çocuğa sevgi, şefkat ve sıcaklık verilmez. Öz evlat olduğu halde
üvey evlat muamelesi görür, bazen anne, bazen baba düşmanca duygular içindedir.
Aile içi iletişimde çocuğa karşı soğuk davranılır. Beğenilmez, yaptığı her
davranış eleştirilir. Çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır. Baskı
yapmak için her türlü fırsat kollanır, kötü yönleri ön plana alınarak
değerlendirme yapılır. Ailenin her türlü angarya işi bu çocuğa yıkılır,
kardeşler arasında günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Aile ortamı kesinlikle
sıcak -sosyal ve güven verici havadan yoksundur. Aile arası ilişkiler kavga,
çatışma, gerilim doludur. Anne ve baba çocuğu sevmemekte, anlamamakta ve onu
diktatörce yönetmeye çalışmaktadır.
Bu ortamdaki çocuk, yardım duygusundan uzak, sinirli, duygusal kırıklıkları
olan, diğerlerine, özellikle kendinden küçük ve zayıflara karşı düşmanca
duygulara sahip bir birey olabilir. Bu tür anne baba davranışlarının çok farklı
sebepleri vardır. Çocuk evlilik dışı ilişkinin sonucu olabilir. İstenmeyen,
zamansız ve hazırlıksız doğan bir bebek olabilir. Çocukta bedensel ve ruhsal
açıdan bir engel veya özür olabilir. Anne ya da baba hayal kırıklığı yaşıyor ve
suçluluk hissediyor, suçu da direk çocuğa yüklüyor olabilir. Anne ya da baba
çocuğa aşırı düşkünlük gösterip eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edildiğini
düşünen eş çocuğu kendisine rakip görebilir. Bunun gibi daha birçok farklı sebep
ana babanın çocuğu ret etmesi konusunda söylenebilir. Ama bunlar sadece
bahanedir. Hiçbir bahane çocuğu ret etme konusunda kabul edilir olamaz.
Çocuğun Kişilik Gelişimine Etkileri: Şiddetli ret edici aile ortamında yetişen
çocuklar, yardım ve merhamet duygusundan uzaktır. Duygusal kırgınlıklar yaşayan,
agresif ve saldırgan yapıdadırlar. Hayvanlara, kendinden küçük ve güçsüzlere
karşı düşmanca duygular beslerler. Anne ve baba tarafından şiddete maruz
kalmamak için, onlara karşı uysal, edilgen ve erdemli olurlar. Anne babaya karşı
içten içe düşmanca duygular beslerler. Korkak ve pasif karakter yapısına
sahiptirler. İnatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete başı olma, yasa dışı
eylemlerde bulunmaya yatkınlık, intihar eğilimli olup psikolojik rahatsızlıklara
yakınmaya yatkın, kendine güvensiz ve dengesiz bir kişili sergilerler.
Bastırılmış duygularından ve kendini ifade edememekten dolayı kendilerine zarar
verme eğilimindedirler.
--
ANNE BABA TUTUMLARI -4-
Kayıtsız ve Pasif Anne ve Baba Tutumları
Çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranışlar sergilerler.
Onlar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Hoşgörü ile boş vermeyi
birbirine karıştırmaktadırlar. İhmalkâr ebeveyn zorunlu zamanlarda çocukla
yüzeysel ilişki kurmaktadır. Çocuk eğer anne babayı rahatsız ederse düşmanca
tutuma maruz kalır. Anne-Babaların rahatsız, sessiz, vurdumduymaz pasif
oldukları gibi saldırganda olabilirler. Bazı anne-babalar çocuğa karşı kayıtsız
kalmanın, ona ilgi ve sevgi vermemenin doğru olduğunu düşünmektedirler. Niçin
böyle düşünürler?
İhtimaller: “Çocuk şımarabilir, yarın öbür gün anneyi anne babayı da baba olarak
bilmez. Evde anne babanın otoritesi sarsılır, doğru anne baba tavrı böyle
olmalıdır. Çünkü benim annem babamda böyle davranırdı…” gibi bilimsel olmayan
düşünceler nedeniyle istemelerine rağmen çocuklarıyla yakın ilişki kurmaktan
kaçınırlar. Yıllar sonra yaptıkları hataları anlayıp torunlarına aşırı sevgi
gösterir onlara rüşvet verirler. Torunlarına koyulan kurallarda gedikler açarak
onlar için sığınılacak liman olurlar.
Bu tür anne ve baba davranışlarının çok farklı sebepleri vardır. Çalışma
koşullarından dolayı çocuklara ayrılabilecek zamanın kısıtlı olması, çocuk
bakımını annenin dışındaki büyükannenin üstlenmesi, evde bakıcının bulunması ve
bunların çocuğu anne ve babayla paylaşmak istememeleri, çocuğun her işinin bu
kişiler tarafından yapılıyor olması, çocukla paylaşımın az olması, çocuktan uzak
yaşanılıyor olması, anne baba olmak için fiziksel ve ruhsal açıdan hazır
bulunuşluk seviyesinde bulunulmaması, anne babanın aralarındaki problemlerle
haşır neşir olmaları ve problem yumağında çocuğu yok saymaları, çok fazla çocuğa
sahip olunduğu için gerekli ilgilinin gösterilmemesi gibi daha bir çok nedenler
sayılabilir.
Çocuğun Kişilik Gelişimine Etkileri: Anne babanın ilgisini çekmeye çalışıp
saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterirler. Çocuğun tek amacı dikkat
çekmek ve varlığını ispatlamaktır. Yaşı büyüdükçe anne babadan uzaklaşıp, onlara
karşı kin güderek intikam almaya çalışacaktır. Aradığı sevgi ve şefkati ailede
bulamadığı için dışarıdaki ilişkilerde arayacaktır. Ufakta olsa sevgi mesajını
farklı yorumlayacak ve sığınılacak bir liman arayacaktır. Çocuk büyüdükçe aile
ile çatışmaları artacak, aileden intikam alma yollarını arayacaktır. Anne
babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmayacaktır.
Çünkü kendisinin ilgiye ve sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne ve baba
tarafından bu ilgi ve sevgi ondan esirgenmiştir.
--
İDEAL ÇOCUK
PSİKOLOJİK EĞİTİM VE AİLE DANIŞMANLIĞI MERKEZİ
ÇOCUK, AİLE VE EVLİLİK TERAPİSTİ
ANIL SARAÇ
Tel : 0 312 467 01 67 - Fax : 0 312 467 01 66
| |
|
